U bent hier:

  1. Handleiding
  2. Ontwikkeling
  3. Open standaarden

Open standaarden

Voor websites waarbij uitwisselbaarheid van belang is, is het aan te raden om zoveel gebruik te maken van open standaarden, omdat hiermee de communicatie tussen de zender en ontvanger van informatie wordt bevorderd.

Het belang van standaarden met betrekking tot uitwisselbaarheid

Het belang van standaarden bij het communiceren of uitwisselen van informatie kan het beste worden uitgelegd met een voorbeeld: taal. Een taal is een set spraak- en schriftregels (een standaard) die ervoor zorgt dat mensen met elkaar kunnen communiceren, mits de ‘zender’ en ‘ontvanger’ dezelfde taal spreken. Als twee partijen dezelfde standaard hanteren, wordt communicatie vergemakkelijkt: het uitwisselen van informatie is effectief. Als zender en ontvanger ieder een andere taal spreken, wordt het communiceren uiteraard moeilijk.

Op websites wordt informatie overgedragen via digitale bestanden: in de vorm van webpagina’s (HTML), beelden (PNG, JPEG, GIF) of tekstdocumenten (ASCII, PDF), om er maar enkele te noemen. De zender en ontvanger moeten in staat zijn deze bestandsformaten te creëren en te ‘lezen’.

Veelgebruikte bestandsformaten worden in de loop der tijd standaarden op zich. Daarom is het belangrijk om bestandsformaten te hanteren die door de meeste mensen gebruikt kunnen worden – de meest universele standaarden. Wel moeten webontwikkelaars zoveel mogelijk gebruik maken van zogeheten open standaarden.

Wat zijn open standaarden en waarom zijn ze belangrijk?

Een open standaard is een standaard die van niemand eigendom is en door iedereen mag worden gebruikt. Niemand is eigenaar van bijvoorbeeld HTML of CSS. Dit in tegenstelling tot ‘proprietary’ (gesloten) standaarden, zoals Microsoft’s Word-formaat.

Het programma OSSOS definieert open standaarden als volgt.

“…open ICT-standaarden ten behoeve van interoperabiliteit van informatiesystemen (ofwel het vermogen tot gegevensuitwisseling tussen ICT-systemen). Standaarden kunnen ‘open’ zijn of ‘gesloten’. Onder een ‘open standaard’ verstaan we een standaard die voldoet aan de volgende eisen:

  • De standaarden worden vastgesteld op basis van een open beslissingsprocedure, zoals consensus of meerderheidsbeslissing.
  • Het beheer van de standaard ligt bij een not-for-profit organisatie die een volledig vrij toetredingsbeleid kent.
  • De standaarden zijn gepubliceerd.
  • De kosten voor het gebruik van de standaard zijn laag en vormen geen drempel voor toegang tot de standaard. Eventueel aanwezig intellectueel eigendom dat aan een open standaard ten grondslag ligt, wordt royalty-free ter beschikking gesteld.
  • Er zijn geen beperkende voorwaarden omtrent het hergebruik van een standaard.

Een voorbeeld van een open standaard is de XML standaard. XML staat voor Extensible Markup Language en wordt beheerd door het W3C. Deze non-profit organisatie beheert samen met IETF de meeste internetstandaarden. Op de website van het W3C zijn de specificaties van XML gratis verkrijgbaar. Er zijn fora waar over de nieuwe versie van XML gediscussieerd wordt. Elke organisatie kan tegen een bepertke vergoeding lid worden van W3C. Aan het gebruik van XML worden geen beperkingen gesteld.”

Wat zijn open standaarden, OSOSS

Iedereen kan open standaarden lezen en implementeren. Vaak is de informatie hiervoor op het web beschikbaar. Er zijn echter nog meer voordelen.

  • Open standaarden zorgen voor een eerlijke markt en creëren geen afhankelijkheid van een specifiek bedrijf of organisatie.
  • Open standaarden zijn gratis te implementeren.
  • Er wordt geen voorkeur van leverancier gegeven vanuit de standaardorganisaties.

Aangeraden bestandsformaten

Om bovengenoemde redenen is het belangrijk te streven naar open standaarden. Om praktische redenen is het echter denkbaar dat men toch informatie via veelgebruikte gesloten standaarden (zoals bijvoorbeeld Word en Excel) wil aanbieden.

In het geval dat belangrijke informatie via een gesloten standaard wordt aangeboden, dient men dezelfde informatie ook via een open standaard aan te bieden.

Richtlijn R-pd.5.1

De informatie op een HTML-pagina (open standaard), zou ook via Word (gesloten standaard) beschikbaar kunnen zijn. Hieronder volgt ter illustratie enkele gesloten standaarden en open standaarden als alternatief.

Type bestand Gesloten standaard Open standaard
Tekst Microsoft Word, WordPerfect HTML; plain text; PDF/A-1a
Afbeelding GIF; BMP PNG; JPEG
Video RealVideo; WMV Theora; H.264/AVC/MPEG-4 part 10

Tussen open en gesloten standaarden

Bij publicatie van informatie en diensten op het web biedt gebruik van open standaarden voordelen op het gebied van toegankelijkheid en duurzaamheid. Echter, dat houdt niet automatisch in dat bestandsformaten die niet aan de definitie van open standaard voldoen ontoegankelijk of niet duurzaam zijn.

Bestandsformaten als RTF, GIF en WMV voldoen niet op alle punten aan de door OSOSS en IDABC gehanteerde definitie van open standaard. De specificaties van deze formaten zijn weliswaar vrij opvraagbaar, maar geheel rechtenvrij zijn ze niet. Bij GIF gaat het om gebruik van een compressiealgoritme waarop tot 2004 een patent rustte en bij RTF en WMV is een commerciële marktpartij (Microsoft) eigenaar van de specificaties.

Van PDF wordt vaak aangenomen dat het een gesloten standaard betreft van Adobe. Dit is niet in alle gevallen juist; zo is sinds 2005 een specificatie beschikbaar die een officiële ISO standaard is: PDF/A. Dit formaat is primair bedoeld voor archivering, maar een variant ervan, PDF/A-1a, is ook bruikbaar voor publicatie van toegankelijke content op het web. Een specificatie gericht op toegankelijkheid, PDF/UA (Universal Access) is in ontwikkeling als open standaard, maar zover is het nog niet.
In september 2007 is een notitie verschenen over het gebruik van PDF in relatie tot de Webrichtlijnen.

GIF, niet-open PDF en RTF zijn populaire bestandsformaten, die bedoeld zijn om te worden gebruikt in een breed scala aan besturingssystemen. Programma's om ze te kunnen gebruiken, zijn kosteloos beschikbaar. Ze voldoen echter niet aan alle eisen met betrekking tot open standaarden. Als het om toegankelijkheid en duurzaamheid gaat, zijn ze evenwel te prefereren boven gesloten office-formaten. Publicatie van GIF, niet-open PDF en RTF is alleen te rechtvaardigen als het gebruik van - open - alternatieven op praktische bezwaren stuit. Ook hier geldt als randvoorwaarde dat bij toepassing ervan de toegankelijkheid moet zijn gewaarborgd.

Overigens wordt het gebruik van GIF, PDF en RTF als bronformaat afgeraden. Aanbevolen wordt om ze, bijvoorbeeld vanuit een XML-bron, te genereren. Op deze wijze is de duurzaamheid van de content in opgeslagen vorm en de toegankelijkheid van de presentatievorm optimaal te waarborgen.

(uitleg)


 Webrichtlijnen versie 1.3, november 2007.